आजच्या काळात आर्थिक व्यवहार करताना क्रेडिट स्कोअर (Credit Score) हा तुमचा आरसा मानला जातो. मग तुम्हाला घरासाठी कर्ज हवे असो किंवा कारसाठी, बँका आधी तुमचा सीबीआयएल (CIBIL) रिपोर्ट तपासतात. पण गंमत अशी आहे की, क्रेडिट स्कोअर तयार करण्यासाठी तुमच्याकडे क्रेडिट कार्ड किंवा कर्ज असणे गरजेचे असते आणि ते मिळवण्यासाठी क्रेडिट स्कोअर! यालाच ‘चिकन अँड एग’ प्रॉब्लेम म्हणतात.
जर तुम्ही नुकतेच करिअर सुरू केले असेल किंवा तुम्ही गृहिणी/विद्यार्थी असाल आणि तुमचा क्रेडिट स्कोअर ‘झिरो’ (Zero) असेल, तर काळजी करू नका. या लेखात आपण शून्य क्रेडिट हिस्ट्री असताना क्रेडिट कार्ड कसे मिळवायचे याची ‘ए टू झेड’ माहिती पाहणार आहोत.
क्रेडिट स्कोअर ‘झिरो’ किंवा ‘NA/NH’ म्हणजे काय?
अनेकांना वाटते की स्कोअर शून्य आहे म्हणजे आपण डिफॉल्टर आहोत. पण तांत्रिकदृष्ट्या, जेव्हा तुम्ही आयुष्यात कधीही औपचारिक बँकिंग व्यवस्थेकडून कर्ज घेतलेले नसते, तेव्हा क्रेडिट ब्युरो (CIBIL, Experian, CRIF) कडे तुमचा कोणताही डेटा नसतो. या स्थितीला ‘No Credit History’ म्हणतात.
जेव्हा बँक तुमचा रिपोर्ट तपासते, तेव्हा तिथे ‘NH’ (No History) किंवा ‘NA’ (Not Applicable) असे दिसते. याचा अर्थ असा की, तुम्ही एक कोरी पाटी आहात. बँकेसाठी अशा व्यक्तीला क्रेडिट कार्ड देणे थोडे जोखमीचे असते कारण त्यांना तुमचा जुना ‘रिपेमेंट ट्रॅक रेकॉर्ड’ माहीत नसतो.
सिबिल (CIBIL) स्कोर म्हणजे नक्की काय? नवीन लोकांसाठी एक सोपी आणि साधी ‘माहिती’
शून्य क्रेडिट स्कोअर असताना क्रेडिट कार्ड मिळवण्याचे ५ मुख्य मार्ग
अ) सिक्युअर्ड क्रेडिट कार्ड (Secured Credit Card) – सर्वात सोपा मार्ग
जेव्हा बँक तुमच्या उत्पन्नावर विश्वास ठेवू शकत नाही, तेव्हा तुम्ही Fixed Deposit (FD) चा आधार घेऊ शकता. यालाच ‘सिक्युअर्ड क्रेडिट कार्ड’ म्हणतात.
प्रक्रिया: तुम्ही बँकेत किमान १०,००० ते २०,००० रुपयांची एफडी करता. बँक त्या एफडीवर ‘लिन’ (Lien) मार्क करते आणि तुम्हाला कार्ड देते.
मर्यादा: साधारणपणे तुमच्या एफडीच्या ८०% ते ९०% रक्कम ही तुमची क्रेडिट लिमिट असते.
फायदा: तुमची एफडी बँकेत सुरक्षित राहते, त्यावर तुम्हाला व्याजही मिळते आणि तुम्ही कार्ड वापरून तुमचा क्रेडिट स्कोअरही वाढवू शकता.
लोकप्रिय पर्याय: IDFC First WOW Card, Kotak Dream Different Card, SBI Card Unnati.
ब) सॅलरी अकाउंट (Salary Account) चा फायदा घ्या
जर तुम्ही एखाद्या कंपनीत नोकरीला असाल आणि तुमचे पगार खाते (Salary Account) एखाद्या नामांकित बँकेत असेल, तर ती बँक तुम्हाला प्राधान्य देते. दर महिन्याला ठराविक रक्कम तुमच्या खात्यात जमा होत असल्यामुळे बँकेला तुमच्या परतफेडीच्या क्षमतेबद्दल खात्री पटते. अनेकदा बँका त्यांच्या सॅलरी अकाउंट ग्राहकांना ‘Pre-approved’ ऑफर देतात, जिथे कोणत्याही क्रेडिट स्कोअरची गरज नसते.
क) को-ब्रँडेड क्रेडिट कार्ड (Co-branded Cards)
आजकाल अनेक कंपन्या बँकांशी भागीदारी करून स्वतःचे कार्ड लाँच करतात. उदाहरणार्थ, Amazon Pay ICICI Credit Card किंवा Flipkart Axis Bank Credit Card. जर तुमचे या ई-कॉमर्स साईट्सवर जुने खाते असेल आणि तुमचे व्यवहार चांगले असतील, तर या कंपन्या तुम्हाला कार्ड मिळवून देण्यासाठी मदत करतात.
ड) ॲड-ऑन कार्ड (Add-on Card)
जर तुमच्या कुटुंबातील कोणाकडे (वडील, आई किंवा पती/पत्नी) आधीच चांगले क्रेडिट कार्ड असेल, तर तुम्ही त्यांच्या कार्डवर ‘ॲड-ऑन’ कार्ड घेऊ शकता. या कार्डाची मर्यादा मुख्य कार्डाशी जोडलेली असते. जरी यामुळे तुमचा स्वतंत्र स्कोअर लगेच वाढत नाही, तरीही तुम्हाला आपत्कालीन परिस्थितीत क्रेडिट कार्ड वापरण्याची सोय मिळते.
इ) लहान बँका किंवा NBFCs कडे अर्ज करा
मोठ्या बँका (उदा. HDFC, ICICI) नवीन ग्राहकांसाठी कडक नियम पाळतात. अशा वेळी तुम्ही ‘स्मॉल फायनान्स बँका’ (Small Finance Banks) किंवा नवीन युगातील ‘फिनटेक’ (Fintech) कंपन्यांकडे अर्ज करू शकता. हे स्टार्टअप्स सहसा नवीन ग्राहकांना कार्ड देण्यासाठी अधिक उत्सुक असतात.
सीबीएल (CIBIL) स्कोअरचे गणित: ० ते ९०० पर्यंतचा प्रवास
तुमचे पहिले क्रेडिट कार्ड मिळाल्यानंतर तुमचा स्कोअर तयार व्हायला साधारण ६ महिने लागतात. सीबीआयएल स्कोअर खालील गोष्टींवर अवलंबून असतो:
Payment History (३५%): तुम्ही वेळेवर बिल भरता का? हे सर्वात महत्त्वाचे आहे.
Credit Utilization (३०%): तुम्ही तुमच्या लिमिटच्या किती टक्के वापरता? (३०% च्या खाली ठेवणे उत्तम).
Credit Age (१५%): तुमचे क्रेडिट खाते किती जुने आहे?
Credit Mix (१०%): तुमच्याकडे फक्त क्रेडिट कार्ड आहे की इतर कर्जे (Home/Car loan) सुद्धा आहेत?
New Credit (१०%): तुम्ही किती वेळा नवीन कर्जासाठी चौकशी केली?
बजेटिंगची सुरुवात कशी करावी? ५०/३०/२० नियमाचा संपूर्ण मार्गदर्शक
नवीन क्रेडिट कार्ड वापरताना टाळायच्या ५ मोठ्या चुका
अनेकजण कार्ड मिळाल्यावर उत्साहाच्या भरात चुका करतात, ज्यामुळे त्यांचा स्कोअर तयार होण्यापूर्वीच खराब होतो:
केवळ ‘Minimum Amount Due’ भरणे: बँक तुम्हाला म्हणते की फक्त ५% पैसे भरा आणि उरलेले नंतर भरा. पण उरलेल्या ९५% रकमेवर बँक दरमहा ३% ते ४% व्याज लावते (जे वर्षाला ४०% पेक्षा जास्त होते). त्यामुळे नेहमी Total Amount Due भरा.
रोख रक्कम काढणे (Cash Withdrawal): क्रेडिट कार्डमधून एटीएमद्वारे पैसे काढणे ही सर्वात मोठी चूक आहे. यावर पहिल्या दिवसापासून प्रचंड व्याज आणि ट्रान्झॅक्शन फी लागते.
क्रेडिट लिमिट संपवणे: जर तुमची मर्यादा ५०,००० असेल आणि तुम्ही ४९,००० खर्च केले, तर तुमचा स्कोअर पडतो. नेहमी मर्यादा राखून ठेवा.
एकाच वेळी अनेक बँकांमध्ये अर्ज करणे: प्रत्येक अर्जामुळे तुमच्या रिपोर्टवर ‘Hard Inquiry’ होते, ज्यामुळे तुमचा स्कोअर कमी होतो.
बिल भरण्यास उशीर करणे: विसरभोळेपणामुळे बिल भरायला उशीर झाला तरी रिपोर्टमध्ये ‘Late Payment’ नोंदवले जाते, जे ७ वर्षांपर्यंत तुमच्या रिपोर्टवर राहू शकते.
विशेष विभाग: गृहिणी आणि विद्यार्थ्यांसाठी काही टिप्स
ज्यांचे स्वतःचे उत्पन्न नाही, त्यांच्यासाठी क्रेडिट कार्ड मिळवणे थोडे आव्हानात्मक असते. अशा वेळी:
Joint Account: घराच्या कर्त्या व्यक्तीसोबत संयुक्त खाते असल्यास त्याचा फायदा होतो.
Income Tax Return (ITR): जर गृहिणी काही छोटे उत्पन्न मिळवत असतील, तर त्यांनी ITR भरायला सुरुवात करावी. ३ वर्षांचे ITR पाहून अनेक बँका कार्ड देतात.
Student Credit Cards: काही बँका विशेषतः पदव्युत्तर शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी कार्ड्स देतात, जे त्यांच्या शैक्षणिक कर्जाशी (Education Loan) जोडलेले असू शकतात.
कर्ज व्यवस्थापन: स्मार्ट मनी कन्सेप्टद्वारे आर्थिक स्वातंत्र्याचा महामार्ग
क्रेडिट कार्ड आणि सुरक्षा (Security First)
डिजिटल फसवणूक वाढल्यामुळे तुमच्या पहिल्या कार्डची सुरक्षा कशी राखाल?
Contactless Payment: कार्डमधील ‘Tap and Pay’ सुविधा ५,००० रुपयांपर्यंत मर्यादित ठेवा किंवा गरज नसेल तर बंद करा.
International Transactions: जर तुम्ही परदेशात जात नसाल, तर आंतरराष्ट्रीय व्यवहार बंद ठेवा.
OTP शेअर करू नका: बँक अधिकारी कधीही तुमचा ओटीपी किंवा पिन विचारत नाहीत.
App Control: बँकेच्या मोबाइल ॲपवरून तुमचे कार्ड दरवेळी वापरासाठी ‘On/Off’ करण्याची सवय लावा.
संयम हाच यशाचा मार्ग
क्रेडिट कार्ड मिळवणे म्हणजे फक्त पैसे खर्च करण्याचे साधन मिळवणे नव्हे, तर तुमची आर्थिक शिस्त (Financial Discipline) सिद्ध करण्याची संधी आहे. तुमचा स्कोअर शून्य असल्यामुळे सुरुवातीला तुम्हाला कमी लिमिटचे कार्ड मिळेल किंवा एफडी वर कार्ड घ्यावे लागेल. पण, ६ ते ८ महिने जबाबदारीने वापर केल्यास, बँका स्वतःहून तुम्हाला मोठ्या लिमिटचे आणि अनसिक्युअर्ड कार्ड्स ऑफर करतील.
क्रेडिट कार्डचा योग्य वापर तुम्हाला भविष्यात कोट्यवधींचे गृहकर्ज कमी व्याजदरात मिळवून देऊ शकतो. त्यामुळे आजच तुमच्या पहिल्या क्रेडिट कार्डसाठी योग्य पाऊल उचला!
तुमच्या मनात काही प्रश्न आहेत का?
तुम्हाला कोणत्या बँकेचे कार्ड घ्यायचे आहे? किंवा तुम्हाला अर्ज करताना काही तांत्रिक अडचण येत आहे का? खालील कमेंट बॉक्समध्ये तुमचा प्रश्न मांडा, आम्ही तुम्हाला २४ तासांच्या आत मदत करू!
हा लेख आवडला असल्यास तुमच्या मित्रांसोबत नक्की शेअर करा जे नुकतेच नोकरीला लागले आहेत!
अधिक माहितीसाठी –
चांगल्या अनुभवासाठी CRED App वापर करण्यासाठी – CRED App
2 thoughts on “क्रेडिट स्कोअर ‘झिरो’ आहे? तरीही क्रेडिट कार्ड मिळवा: एक परिपूर्ण माहिती”