सिबिल (CIBIL) स्कोर म्हणजे नक्की काय? नवीन लोकांसाठी एक सोपी आणि साधी ‘माहिती’

नमस्कार मित्रांनो!

आजकाल कोणालाही विचारा—”भावा, नवीन गाडी घ्यायची आहे” किंवा “स्वतःचं घर घ्यायचं स्वप्न आहे,” तर समोरून पहिला प्रश्न येतो, “तुझा सिबिल (CIBIL) स्कोर किती आहे रे?”

आता नवीन मुलांना किंवा ज्यांनी आयुष्यात कधी बँकेकडून कर्ज घेतलं नाही, त्यांना हा ‘सिबिल’ प्रकार म्हणजे एखादं मोठं रॉकेट सायन्स वाटतं. पण विश्वास ठेवा, हे तितकं अवघड नाहीये. आज आपण एकदम घरगुती भाषेत समजून घेऊया की सिबिल म्हणजे नक्की काय आणि ते तुमच्या खिशासाठी का महत्त्वाचे आहे.

सोप्या भाषेत: सिबिल म्हणजे काय?

समजा, तुमच्या एका मित्राने तुमच्याकडून ५०० रुपये उसने घेतले आणि सांगितले की “उद्या देतो.” पण त्याने ते पैसे द्यायला एक महिना लावला आणि तेही तुम्हाला दहा वेळा फोन केल्यावर. आता पुढच्या वेळी तो पुन्हा पैसे मागायला आला तर तुम्ही त्याला द्याल का? नक्कीच नाही!

का? कारण तुमची त्याच्यावरची ‘पत’ किंवा ‘विश्वास’ कमी झालाय.
बस! हेच म्हणजे सिबिल स्कोर.

बँकेसाठी तुम्ही त्या मित्रासारखेच असता. तुम्ही आधी घेतलेली छोटी-मोठी कर्जं किंवा क्रेडिट कार्डची बिलं वेळेवर भरली आहेत की नाही, याचा हिशोब करणारी ‘सिबिल’ ही एक संस्था आहे. ती तुमच्या व्यवहारावरून तुम्हाला ३०० ते ९०० च्या दरम्यान एक नंबर देते. या नंबरलाच आपण ‘सिबिल स्कोर’ म्हणतो.

सिबिल स्कोर का महत्त्वाचा आहे?

तुम्ही म्हणाल, “मला काय करायचंय या स्कोरशी?” पण थांबा, याचे फायदे मोठे आहेत:

कर्ज चटकन मिळतं: जर तुमचा स्कोर ७५० च्या वर असेल, तर बँक तुम्हाला ‘व्हीआयपी’ वागणूक देते. तुमची फाईल पटापट पुढे सरकते.

व्याजदरात सवलत: ज्याचा स्कोर चांगला, त्याला बँक कमी व्याजात कर्ज देते. विचार करा, १-२ टक्के व्याज वाचलं तरी तुमचे लाखांमधील पैसे वाचू शकतात.

क्रेडिट कार्ड ऑफर्स: तुम्हाला हवी तशी आणि हव्या त्या लिमिटची कार्ड्स सहज मिळतात.

२०२६ मध्ये गुंतवणुकीसाठी भारतातील सर्वोत्तम म्युच्युअल फंड: संपूर्ण मार्गदर्शक

हा स्कोर नक्की ठरतो कसा? (लक्षात ठेवण्यासारख्या ४ गोष्टी)

बऱ्याच जणांना वाटतं की बँक मॅनेजर ठरवतो की स्कोर किती असावा. पण तसं नाहीये. हे सर्व तुमच्या वागण्यावर अवलंबून आहे:

वेळेवर पैसे भरणं (सर्वात महत्त्वाचं): तुमच्या मोबाईलचं बिल असो, क्रेडिट कार्डचं असो किंवा एखादा छोटा EMI. जर तुम्ही तारीख चुकवली, तर तुमचा स्कोर एखाद्या घसरगुंडीसारखा खाली येतो.

कर्जाची मर्यादा ओलांडणे: समजा तुम्हाला क्रेडिट कार्डवर ५०,००० ची मर्यादा दिली आहे आणि तुम्ही दर महिना ४९,९०० रुपये खर्च करताय. अशाने बँक समजते की तुम्ही खूप ‘पैशाचे हापापलेले’ आहात. नेहमी मर्यादेच्या फक्त ३०% (म्हणजे १५,००० पर्यंत) वापरणे शहाणपणाचे असते.

जुनी नाती जपा: तुम्ही किती जुन्या काळापासून बँकेशी जोडलेले आहात, याला महत्त्व आहे. तुमचं पहिलं क्रेडिट कार्ड कितीही जुनं झालं तरी ते बंद करू नका, कारण ते तुमची विश्वासार्हता सिद्ध करतं.

सारखे सारखे कर्ज मागू नका: आठवड्यातून चार बँकांमध्ये कर्जासाठी चौकशी केली, तर सिबिलला वाटतं की तुमची आर्थिक परिस्थिती खराब आहे आणि तुम्हाला पैशांची खूप नड आहे. यामुळे स्कोर कमी होतो.

मी तर कधी कर्जच घेतलं नाही, मग माझा स्कोर का नाहीये?

हा प्रश्न खूप तरुण मुलं विचारतात. जर तुम्ही कधीच कर्ज घेतलं नसेल किंवा क्रेडिट कार्ड वापरलं नसेल, तर तुमचा सिबिल स्कोर ‘शून्य’ (0) किंवा ‘-1’ दिसेल.

बँकेसाठी हे चांगलं नसतं. कारण बँकेला कळतच नाही की तुम्ही पैसे वेळेवर द्याल की नाही. हे अगदी तसंच आहे की एखाद्या माणसाला तुम्ही ओळखतच नाही, तर त्याला मोठी रक्कम उसने कशी देणार?

युक्ती: तुमचा स्कोर सुरू करण्यासाठी एक छोटं ‘क्रेडिट कार्ड’ घ्या किंवा एखादी वस्तू EMI वर घ्या आणि त्याचे पैसे वेळेवर भरा. याने तुमचा स्कोर बनायला सुरुवात होईल.

सिबिल स्कोर सुधारण्यासाठी उपाय

जर तुमचा स्कोर कमी झाला असेल, तर घाबरून जाऊ नका. तो दुरुस्त होऊ शकतो, पण त्याला थोडा वेळ लागतो (किमान ६ महिने ते १ वर्ष).

तारीख विसरू नका: मोबाईलमध्ये रिमाइंडर लावा किंवा ‘Auto-pay’ सेट करा. एकही दिवस हप्ता उशिरा जाता कामा नये.

सिबिल रिपोर्ट चेक करा: कधीकधी आपण पैसे भरलेले असतात, पण बँकेच्या चुकीमुळे ते रिपोर्टमध्ये ‘थकीत’ दिसतात. असा गोंधळ असल्यास सिबिलच्या वेबसाईटवर तक्रार करून ते दुरुस्त करून घ्या.

दुसऱ्याचे जामीनदार होताना जपून: तुमचा मित्र कर्ज बुडवतो आणि त्याचा फटका तुमच्या सिबिलला बसतो. त्यामुळे जामीनदार होताना १० वेळा विचार करा.

बजेटिंगची सुरुवात कशी करावी? ५०/३०/२० नियमाचा संपूर्ण मार्गदर्शक

सिबिल रिपोर्टमधील ‘या’ शब्दांचा अर्थ जाणून घ्या

जेव्हा तुम्ही तुमचा रिपोर्ट पाहता, तेव्हा काही कोड शब्द दिसतात:

DPD (Days Past Due): म्हणजे तुम्ही किती दिवस उशिरा पैसे भरले. ‘000’ असेल तर तुम्ही परफेक्ट आहात.

Written Off: याचा अर्थ बँकेने तुमचे कर्ज वसूल होण्याची आशा सोडली आहे. हे तुमच्या रिपोर्टवर असणे म्हणजे धोक्याची घंटा आहे.

Settled: तुम्ही बँकेसोबत तडजोड करून कर्ज बंद केले आहे. हे सुद्धा भविष्यात कर्ज मिळण्यात अडथळा आणते.

महत्त्वाचे –

मित्रांनो, आजच्या काळात ‘पैसा’ कमावण्याइतकंच ‘सिबिल स्कोर’ कमावणं महत्त्वाचं झालं आहे. हा स्कोर म्हणजे तुमचं आर्थिक चारित्र्य आहे. एकदा का हे चारित्र्य खराब झालं की, संकटाच्या वेळी हक्काचं कर्ज मिळवणं कठीण होतं.
त्यामुळे, आजच आपला सिबिल स्कोर चेक करा (अनेक ॲप्सवर हे मोफत मिळतं) आणि आपल्या आर्थिक भविष्याची पायाभरणी करा.

अधिक माहितीसाठी –

बचत की गुंतवणूक? तुमच्या पैशांना कामाला लावण्याची ‘मास्टर क्लास’ गाईड!

Check Your CIBIL Score for Free https://app.cred.club/spQx/gk9zabo0